وجدان کاری که گاه از آن به اخلاق کار تعبیر می شود، به معنای گرایش به انجام صحیح کار و وظایف شغلی، بدون نظارت مستقیم است. به بیان دیگر، گرایش و نیروی درونی که سبب می شود فرد بدون وجود هیچ گونه کنترل و نظارت خارجی، کارش را به نحو احسن انجام دهد، وجدان کار نامیده می شود. از این رو، پرکاری، انجام بهتر کار، کنترل درونی و مسئولیت پذیری، از نشانه های وجدان کار و در مقابل، کم کاری، اهمال کاری، نظارت خواهی و مسئولیت گریزی، از علائم ضعف وجدان کاری به شمار می رود. مقام معظم رهبری در پیام نوروزی سال ۷۴ با تاکید بر اهمیت وجدان کاری فرمودند: “کسانی که وجدان کاری دارند، کار را عملی صالح، وظیفه ای حقیقی، مسئولیتی اجتماعی و سیاسی و یک عبادت می دانند، رحمت خدا انسانهایی را شامل می شود که وظایف خود را نیکو، محکم، متقن و صحیح انجام دهند و از سرهم بندی و بی اعتنایی به استحکام کار به شدت پرهیز کنند”.

پیشوایان معصوم (ع) نیز همواره به ارزش و اهمیت وجدان کاری و آثار مثبت فردی و اجتماعی آن تاکید داشتند. امیرالمومنین علی (ع) می فرمایند: “امانت داری و وفای به عهد، درست انجام دادن کارهاست”. در بیان دیگری حضرت وجدان کاری را زینت انسان می داند و می فرماید: “زینت و زیبایی انسان به راستی و درستی است نه به لباس نیکو”. از امام صادق (ع) روایت شده است: “هنگامی که مومن کارش را به خوبی و درستی انجام دهد، خداوند ثواب آن کار را هفتصد برابر می کند”. رسول خدا (ص) نیز فرمودند: “خداوند کسی را که هر گاه کاری بر عهده اش می نهند به درستی انجام می دهد، دوست می دارد”.

داشتن وجدان کاری به فعالیت های اجتماعی ارزش و اعتبار می بخشد و کسانی که همواره در زندگی کاهلی و کم کاری می کنند، آسیب های جبران ناپذیری به خود و اجتماع وارد می سازند. از بعد فردی لقمه های خود را به حرام آلوده می سازند و از بعد اجتماعی، چرخه کار جمعی را از حرکت می اندازند.

 ریاکاری یکی از نشانه های نبود وجدان کاری است. کسانی که در حضور رئیس یا مدیر ناظر، وظیفه خود را به دقت و درستی انجام می دهند، ولی زمانی که احساس می کنند هیچ فردی مراقب و ناظر آنها نیست، رو به تنبلی و سستی می آورند و از یاد می برند که عالم محضر خداست، از وجدان کاری بی بهره اند. حضرت علی (ع) می فرماید: “ریاکار چهار نشانه دارد: وقتی تنهاست با سستی و تنبلی کار می کند و چون در میان مردم باشد، شاداب و بانشاط است، وقتی از او تعریف می شود بیشتر کار می کند و چون از او تعریف نشود، کار را ناقص انجام می دهد”. بی شک، از دست دادن فرصتها و کم کاری در امور، نتیجه ای جز پشیمانی و عذاب وجدان ندارد، همان گونه که امیرمومنان علی (ع) می فرماید: “هر کس عمدا در کار خود کوتاهی کند، به اندوه و ناراحتی گرفتار می شود”.

 وجدان کاری انسان را وا می دارد تا همواره برای تحقق آرمانهای زیر تلاش نماید:

۱- کار باید بدون عیب و نقص و در نهایت دقت و صداقت انجام گیرد.

۲- کار باید تا سر حد امکان به نتیجه های منطقی و تعریف شده منتهی گردد.

۳- کار باید به موقع و در زمان مناسب و لازم آن انجام گیرد.

۴- کار باید با صرف کمترین هزینه انجام گیرد.